Profil ochronny krawędzi: wybierz zakres zacisku, materiał i kształt
Profil ochronny krawędzi dobiera się według zakresu zacisku (grubości blachy wraz z powłoką), materiału (temperatury i mediów) oraz konstrukcji z częścią uszczelniającą lub bez niej. Zakres zacisku decyduje o trwałości mocowania profilu. Materiał decyduje o tym, czy po latach użytkowania na drzwiach pieca, szafy sterowniczej lub pojazdu profil nadal będzie elastyczny. Konstrukcja określa, czy profil jedynie osłania krawędź, czy dodatkowo uszczelnia. W praktyce doradztwa technicznego najwięcej reklamacji obserwujemy tam, gdzie jeden z tych trzech parametrów został określony jedynie orientacyjnie. Najczęściej dotyczy to rzeczywistej grubości blachy po nałożeniu powłoki.
Zakres zacisku: liczy się grubość blachy po nałożeniu powłoki
Zakres zacisku określa, do jakiej grubości materiału przeznaczony jest profil. Typowe zakresy to na przykład od 1 do 2 mm, od 1 do 3 mm, od 2 do 4 mm lub od 3 do 6 mm. Decydująca jest grubość krawędzi w stanie zamontowanym. Powłoka proszkowa ma zazwyczaj grubość od 60 do 120 µm na każdej stronie. Blacha o grubości 2 mm po obustronnym malowaniu może więc łatwo osiągnąć 2,2 mm. Na połączeniach zakładkowych, zagięciach lub przyspawanych uchwytach grubość może dodatkowo zmieniać się wzdłuż krawędzi.
Jako własną zasadę doboru zalecamy, aby rzeczywista grubość krawędzi mieściła się w miarę możliwości w środkowej jednej trzeciej zakresu zacisku. Pozostawia to rezerwę na tolerancje blachy i powłoki. To, czy profil zapewnia niezawodne mocowanie również blisko granic zakresu zacisku, zależy od jego konstrukcji i powinno zostać potwierdzone przez producenta dla konkretnego zastosowania. Przy zmiennej grubości wzdłuż krawędzi zakres zacisku musi obejmować najgrubsze miejsce. Jeśli różnice grubości są zbyt duże, lepszym rozwiązaniem jest zastosowanie dwóch wariantów profilu.
Wkładka metalowa i wargi zaciskowe: mocowanie bez kleju
Profile bez wkładki utrzymują się wyłącznie dzięki sprężystości elastomeru. Nadają się do cienkich krawędzi, do zastosowań wyłącznie osłonowych lub do montażu w połączeniu z taśmą klejącą. Aby zapewnić trwałe mocowanie na krawędziach blachy, w profilu zatapia się wykrawaną wkładkę z taśmy stalowej lub aluminium. Nacięcia w taśmie umożliwiają wyginanie profilu po łuku. Minimalny promień gięcia zależy od wysokości profilu i wkładki oraz powinien być podany na rysunku. Standardem jest stal ocynkowana. W zastosowaniach zewnętrznych i w środowisku mokrym warto stosować wkładkę ze stali nierdzewnej, ponieważ na krawędziach cięcia taśm ocynkowanych może powstawać korozja. Z czasem objawia się ona rdzawymi zaciekami na końcach profilu.
Wewnątrz profilu wargi zaciskowe zapewniają mocowanie cierne do powierzchni blachy. Kilka warg lepiej kompensuje tolerancje niż pojedyncza warga i zwiększa siłę potrzebną do ściągnięcia profilu. Na gładkich blachach lakierowanych lub zaolejonych mocowanie cierne bywa niewystarczające. Wówczas pomaga warga z bardziej miękkiej mieszanki lub pasmo kleju w rowku.
Materiał: silikon, EPDM lub PVC zależnie od temperatury i otoczenia
Silikon zależnie od mieszanki pracuje zazwyczaj w zakresie od -60 °C do +200 °C, a odmiany specjalne krótkotrwale również w wyższych temperaturach. Jest odporny na ozon i promieniowanie UV oraz wykazuje niewielkie trwałe odkształcenie po ściskaniu w wysokiej temperaturze. Dlatego stosujemy go w drzwiach pieców i szaf grzewczych, w technice spożywczej oraz w obudowach narażonych na duże zmiany temperatury. Do kontaktu z żywnością dostępne są mieszanki zgodne z zaleceniem BfR XV oraz z FDA 21 CFR 177.2600 dla wyrobów gumowych wielokrotnego użytku. Do zastosowań kolejowych dostępne są mieszanki z potwierdzeniem zgodności z EN 45545-2. Ograniczenia silikonu obejmują wytrzymałość na rozdzieranie i odporność na ścieranie, zazwyczaj niższe niż w przypadku EPDM, oraz ograniczoną odporność na oleje mineralne i paliwa. Konstrukcje i przekroje profili silikonowych można znaleźć w naszym przeglądzie profili silikonowych według rysunku.
EPDM jest odporny na warunki atmosferyczne i ozon oraz wytrzymały mechanicznie. EPDM sieciowany siarką można zazwyczaj stosować do około +120 °C, a odmiany sieciowane nadtlenkowo do około +150 °C. EPDM nie jest odporny na oleje mineralne i smary. Jest powszechnie stosowany w produkcji pojazdów i w szafach sterowniczych na zewnątrz, o ile nie występuje kontakt z olejem.
Miękkie PVC można zazwyczaj stosować w zakresie od około -20 °C do +60 °C i jest ono wystarczające do zastosowań wewnętrznych bez obciążeń termicznych. Z czasem plastyfikatory mogą migrować. Profil wówczas twardnieje i może zmiękczać powłoki lakiernicze. W niskiej temperaturze PVC staje się sztywne i trudne w montażu. Podczas pożaru powstają gazy zawierające halogeny, dlatego PVC z reguły nie nadaje się do zastosowań kolejowych ani do obszarów objętych wymaganiami dotyczącymi gazów pożarowych.
Konstrukcja z częścią uszczelniającą: ochrona krawędzi i uszczelnienie w jednym profilu
Profile z częścią uszczelniającą łączą profil zaciskowy z uszczelką rurkową lub wargową. Jeśli część uszczelniająca znajduje się na górze, uszczelnia czołowo, na przykład na przylgach drzwi. Jeśli znajduje się z boku, uszczelnia względem powierzchni biegnącej równolegle do blachy, na przykład w klapach i pokrywach. Część zaciskowa i uszczelniająca są wytłaczane wspólnie: część zaciskowa z materiału litego zapewniającego mocowanie, a część uszczelniająca, zależnie od konstrukcji, jako rurka z gumy komórkowej zapewniająca małe siły zamykania lub jako warga z litego elastomeru. W profilach silikonowych z rurkową częścią uszczelniającą często stosuje się w tym celu piankę silikonową, która pozostaje miękka również w wysokich temperaturach. Silikonowe części uszczelniające w formie wargi wykonuje się natomiast z litego silikonu.
Część uszczelniającą dobiera się według wymiaru szczeliny i tolerancji. W przypadku części uszczelniających z gumy komórkowej ściśnięcie wynosi zazwyczaj od 25 do 40 % ich wysokości. Przy zbyt małym ściśnięciu szczeliny pozostają otwarte, a przy zbyt dużym wzrasta siła zamykania i dochodzi do trwałego odkształcenia części uszczelniającej. Osiągany stopień ochrony według EN 60529 zależy od całej obudowy, a nie tylko od profilu. Jeśli zamiast profilu ciągłego lepszym rozwiązaniem jest zamknięta rama lub uszczelka formowana, pomocny będzie przegląd uszczelek silikonowych w przemyśle.
Typowe błędy przy montażu i doborze
Najczęstszym błędem jest brak usunięcia zadziorów po cięciu blachy. Zadzior nacina wargi zaciskowe, siła mocowania maleje, a w miejscach silnie obciążonych wkładka może przebić materiał profilu. Równie często profil jest nabijany młotkiem stalowym zamiast montowany młotkiem z tworzywa sztucznego lub rolką dociskową. Powoduje to uszkodzenia profilu i powłoki blachy.
Trzecim problemem jest rozciąganie podczas osadzania. Jeśli profil zostanie zamontowany w stanie rozciągniętym, później się skurczy i na styku powstanie szczelina. Lepiej osadzać profil bez rozciągania, lekko go ściskając w kierunku styku. Styk należy umieścić na górnej krawędzi, aby nie gromadziła się tam woda. W narożach o promieniu mniejszym niż minimalny promień gięcia profil marszczy się, a część uszczelniająca załamuje. W takim przypadku lepszym wyborem jest większy promień naroża blachy, nacięcie profilu lub wulkanizowane ramy z formowanym narożnikiem.
Lista danych do zapytania ofertowego dla konstruktorów i działów zakupów
Do przygotowania miarodajnej oferty potrzebujemy następujących informacji: Grubość blachy wraz z powłoką i tolerancją oraz kształt krawędzi. Temperatura pracy ciągłej i szczytowa. Media i otoczenie, takie jak olej, środki czyszczące, promieniowanie UV, zastosowanie zewnętrzne lub kontakt z żywnością. Konstrukcja bez części uszczelniającej, z częścią uszczelniającą na górze lub z boku, a także wymiar szczeliny i wymagane ściśnięcie. Potwierdzenia zgodności, takie jak BfR XV, FDA, EN 45545-2 lub UL 94, z wymaganą klasą. Geometria z najmniejszym promieniem naroża, forma dostawy w rolkach, w odcinkach przyciętych na wymiar lub jako rama oraz kolor.
Pomocne są szkic przekroju w miejscu montażu oraz informacje o sposobie montażu, czyli ręcznie, za pomocą rolki lub automatycznie. Jeśli obecnie stosowany profil ma zostać zastąpiony, próbka i opis uszkodzeń często dostarczają więcej informacji niż jakakolwiek karta techniczna.
Często zadawane pytania
Jaki zakres zacisku pasuje do blachy o grubości 2 mm?
Decydująca jest grubość po nałożeniu powłoki. Blacha o grubości 2 mm malowana proszkowo ma zazwyczaj około 2,1 do 2,3 mm. Odpowiedni jest wówczas zakres zacisku od 1 do 3 mm, ponieważ wartość ta mieści się w przybliżeniu w środkowej jednej trzeciej tego zakresu. Przy zakresie zacisku od 2 do 4 mm znajdowałaby się przy dolnej granicy. W przypadku drgań korzystniejszy jest węższy zakres zacisku.
Czy profil ochronny krawędzi zawsze wymaga wkładki metalowej?
Nie. Do cienkich krawędzi, zastosowań wyłącznie osłonowych lub rozwiązań klejonych wystarczają profile bez wkładki. Jeśli profil ma trwale utrzymywać się bez kleju, szczególnie przy drganiach, częstym otwieraniu lub w wersji z częścią uszczelniającą, standardem jest wykrawana wkładka ze stali, stali nierdzewnej lub aluminium.
Kiedy warto zastosować silikon zamiast EPDM?
Silikon warto stosować, gdy temperatura przekracza typowy zakres pracy EPDM, czyli stale przekracza około 120 do 150 °C, gdy wymagany jest kontakt z żywnością z potwierdzeniem zgodności z BfR XV lub FDA 21 CFR 177.2600 albo gdy konieczne jest zachowanie elastyczności w bardzo niskich temperaturach. Przy intensywnym ścieraniu EPDM jest często bardziej wytrzymały. W przypadku kontaktu z olejem wymagany jest materiał odporny na konkretne medium.
Czy profil ochronny krawędzi można wyginać wokół naroży?
Tak, pod warunkiem zachowania minimalnego promienia gięcia profilu. Zależy on od wysokości profilu, wkładki i części uszczelniającej. Przy mniejszych promieniach powstają fałdy, a część uszczelniająca przestaje uszczelniać. Alternatywą jest wówczas nacięcie profilu, większy promień naroża blachy lub wulkanizowana rama z formowanym narożnikiem.











