Silikonschaum-Rundschnur nach Maß als komprimierbare Dichtung für Industrieanwendungen

Zelfklevend sponsrubber: siliconenschuimafdichtingen met kleefband

Zelfklevend celrubber van siliconenschuim is de juiste keuze wanneer een afdichting langdurig boven ongeveer +100 °C, bij extreme kou of in contact met levensmiddelen moet functioneren. Voor contact met levensmiddelen geldt dit als de geschiktheid van de compound aantoonbaar is vastgesteld. Voor veel buitentoepassingen bij gematigde temperaturen is EPDM-celrubber de economischere oplossing. PU-schuim wordt vooral binnenshuis bij kamertemperatuur en geringe belasting gebruikt. Of de afdichting in een serieonderdeel blijft zitten, hangt echter evenzeer af van het lijmsysteem. Siliconen kunnen met gangbare acrylaatlijmen alleen na voorbehandeling betrouwbaar worden verlijmd, of met dubbelzijdige tape die aan de schuimzijde van siliconenlijm is voorzien. De montagezijde wordt afgestemd op de ondergrond en de temperatuur.

Materiaalkeuze: siliconenschuim, EPDM- of PU-celrubber

Siliconenschuim is afhankelijk van de compound doorgaans inzetbaar in een bereik van ongeveer -60 °C tot +200 °C, sommige typen kortstondig ook daarboven. EPDM-celrubber is doorgaans geschikt voor continue temperaturen van ongeveer -40 °C tot +100 °C en is goed bestand tegen weersinvloeden en ozon. PU-schuimen zijn meestal ontworpen voor temperaturen tot ongeveer +80 °C, en polyester-PU kan bij vochtige warmte hydrolyseren.

Als een EPDM-afdichting binnen het toegestane temperatuurbereik blijft en er geen eisen gelden voor contact met levensmiddelen, is deze doorgaans de voordeligere oplossing. Siliconenschuim is zinvol bij temperatuurpieken door verwarmingselementen, vermogenselektronica of reiniging met heet water en stoom. Het is ook zinvol wanneer de afdichting na jaren nog betrouwbaar naar haar oorspronkelijke vorm moet terugkeren. De blijvende vervorming na compressie van siliconenschuim met gesloten cellen is bij verhoogde temperaturen meestal gunstiger dan bij EPDM- of PU-schuim. Concrete waarden hangen af van de compound en de testomstandigheden en staan in het gegevensblad van het betreffende type siliconenschuim.

Acrylaat- of siliconenlijm: keuze op basis van temperatuur en ondergrond

Siliconen hebben een lage oppervlakte-energie. Een standaard acrylaattape hecht slecht op onbehandeld siliconenschuim en kan al loslaten bij het verwijderen van de schutlaag of na de eerste temperatuurcycli. In de serieproductie wordt daarom ofwel dubbelzijdige tape met siliconenlijm aan de schuimzijde en acrylaatlijm aan de montagezijde aangebracht, ofwel het schuimoppervlak vóór het lamineren voorbehandeld met een primer of coronabehandeling.

Acrylaatlijmen aan de montagezijde bereiken een hoge hechtsterkte op metaal, glas en veel lakken. Ze zijn doorgaans continu belastbaar tot ongeveer +100 °C, afhankelijk van het product kortstondig tot ongeveer +150 °C. Op PP, PE en sommige poedercoatings is een gemodificeerde acrylaatlijm of een primer nodig.

Siliconenlijmen zijn afhankelijk van de tape ontworpen voor hogere temperaturen dan acrylaatlijmen en hechten ook op siliconenhoudende of met siliconen gecoate oppervlakken waarop acrylaat niet hecht. Hun aanvangshechting op metaal is meestal lager. Het lijmtype alleen bepaalt niet voor welke temperaturen de tape is vrijgegeven, want ook siliconentapes verschillen aanzienlijk in hun continue en kortstondige temperatuurbestendigheid. Als de afdichting langdurig boven ongeveer +100 °C werkt, wordt de specifieke tape op basis van het gegevensblad geselecteerd op temperatuur, belasting en ondergrond en aan een proefstuk getest. Bij kamertemperatuur op plaatstaal of aluminium volstaat vaak de combinatie van siliconenlijm aan de schuimzijde en acrylaatlijm aan de montagezijde.

Profiel, rondsnoer of stansdeel: de geometrie bepaalt het lijmoppervlak

Een kleefband heeft een vlak draagvlak nodig. Bij rechthoekige profielen, D- en P-profielen en vlakke strips wordt deze over de breedte van de basis aangebracht. Een rondsnoer maakt slechts langs een smalle lijn contact, waardoor de lijmverbinding zwak blijft. Als een ronde afdichtingscontour moet worden verlijmd, is een D-profiel met een vlakke basis de stabielere oplossing. Mogelijke doorsneden staan in het overzicht van siliconenprofielen.

Stansdelen worden vervaardigd uit met kleefband gelamineerde platen en meestal geleverd als delen die tot op de schutlaag zijn gestanst, zodat ze afzonderlijk kunnen worden losgetrokken. Bij raamafdichtingen uit plaatmateriaal ontstaat snijafval door de binnenste uitsparing. Bij grote ramen is een profiel met een stootverbinding of een gevulkaniseerd raam daarom vaak materiaalbesparender. Het artikel over siliconenafdichtingen in de industrie geeft een overzicht van vlakke afdichtingen, vormafdichtingen en profielafdichtingen.

Eisen voor schakelkasten, behuizingen en levensmiddelentechniek

Voor schakelkasten en elektronicabehuizingen wordt vaak een beschermingsgraad volgens IEC 60529 vereist, bijvoorbeeld IP54 of IP65. De beschermingsgraad geldt voor de geteste behuizing als geheel; de afdichting op zichzelf heeft geen IP-klasse. Voor het ontwerp zijn schuim met gesloten cellen, gelijkmatige compressie over de volledige omtrek en een dichte stootverbinding bepalend. Als brandgedrag volgens UL 94 wordt vereist, moet het specifieke schuimtype overeenkomstig zijn geclassificeerd. Dit geldt niet automatisch voor elke siliconencompound.

Voor contact met levensmiddelen zijn er siliconenschuimcompounds die voldoen aan BfR-aanbeveling XV of aan de eisen van FDA 21 CFR 177.2600 voor rubberartikelen voor herhaald gebruik. Het wettelijke kader in de EU wordt gevormd door Verordening (EG) nr. 1935/2004. Kleefbanden hebben doorgaans geen eigen conformiteit voor contact met levensmiddelen. De lijmzijde hoort daarom buiten de zone die met het product in contact komt, en dit moet uitdrukkelijk op de tekening worden vastgelegd.

Veelvoorkomende fouten bij montage en materiaalkeuze

De meest voorkomende montagefout is het uitrekken van het profiel tijdens het opplakken. Het uitgerekte schuim trekt later weer samen en laat bij stootverbindingen en hoeken een spleet achter. Profielen worden spanningsvrij aangebracht en bij stootverbindingen met een geringe overmaat geplaatst. Een niet-gereinigde ondergrond is eveneens problematisch, omdat olie, lossingsmiddelen en stof de bevochtiging verhinderen. Gebruikelijk zijn reinigen met isopropanol, volledig laten drogen en gelijkmatig aandrukken. Veel tapefabrikanten schrijven hiervoor een verwerkingstemperatuur vanaf ongeveer +15 °C voor.

Bij het ontwerp wordt vaak een te sterke compressie gekozen. Schuim met gesloten cellen wordt in de praktijk meestal met ongeveer 20 tot 50 % van de oorspronkelijke hoogte samengedrukt. Daarboven nemen de sluitkracht en de blijvende vervorming na compressie toe en kunnen dunne plaatmetalen deksels vervormen. Ook wordt vaak een te hoge dichtheid gekozen om grote toleranties op te vangen. Bij een sterk variërende spleet is een zachter schuim met een grotere oorspronkelijke hoogte meestal de betere keuze.

Gegevens voor een aanvraag op basis van een tekening

Voor een serieonderdeel heeft de fabrikant de volgende gegevens nodig:
• Doorsnede of stanscontour met toleranties
• Schuimtype, dichtheid of compressiehardheid
• Temperatuurbereik tijdens bedrijf en reiniging
• Materiaal en oppervlak van de ondergrond
• Lijmsysteem of de eis waaruit dit wordt afgeleid
• Vereiste conformiteiten
Bij profielen komen daar de leveringsmaat, levering op rol of als rechte lengtes en de positie van de tape bij, bij stansdelen de leveringsvorm op vel of rol.

Als informatie over de ondergrond ontbreekt, wordt vaak een standaardtape gekozen die vervolgens niet op poederlak of kunststof hecht. Vóór de start van de serieproductie moeten proefstukken op het originele onderdeel onder werkelijke temperatuur- en reinigingsomstandigheden worden goedgekeurd.

Veelgestelde vragen

Heeft celrubber altijd gesloten cellen?

In het gangbare taalgebruik duidt celrubber voornamelijk op schuimrubber met gesloten cellen of een gemengde celstructuur. Schuimen met open cellen nemen water op en zijn eerder geschikt voor stofwering of demping. Voor afdichtingen tegen spatwater of reinigingsmiddelen moet een gesloten celstructuur uitdrukkelijk op de tekening worden vereist.

Beperkt het schuim of de kleefband de gebruikstemperatuur?

Bij zelfklevende afdichtingen beperkt meestal de kleefband de gebruikstemperatuur. Siliconenschuim is afhankelijk van de compound doorgaans bestand tegen ongeveer +200 °C, terwijl een acrylaatlijm continu doorgaans slechts ongeveer +100 °C verdraagt. Voor het ontwerp is daarom de laagste waarde van de twee componenten bepalend.

Kan een zelfklevend profiel om hoeken worden geleid?

Bij grote radii kan het profiel om de hoek worden gelegd. Bij krappe hoeken ontstaan aan de binnenzijde plooien in de schutlaag of de tape en wordt het lijmoppervlak kleiner. Op die plaatsen worden profielen meestal in verstek verbonden, aan de lijmzijde ingekerfd of als gevulkaniseerd raam met afgewerkte hoeken geleverd.

Kan een zelfklevende siliconenschuimafdichting na demontage opnieuw worden gebruikt?

Hermontage is doorgaans niet voorzien. Bij het loshalen neemt de lijm vuil op of blijft deze gedeeltelijk op de ondergrond achter, en het schuim kan inscheuren. Bij onderhoudsdeksels die regelmatig worden geopend, moet de afdichting aan het deksel hechten en tegen een glad tegenvlak afdichten.

Wanneer is de lijmverbinding volledig belastbaar?

Acrylaatlijmen bereiken hun uiteindelijke hechtsterkte doorgaans na 24 tot 72 uur bij kamertemperatuur. Gedurende deze tijd vloeit de lijm in de oneffenheden van het oppervlak. Als het onderdeel eerder aan hoge temperaturen, schuifkrachten of reiniging wordt blootgesteld, kan de afdichting loslaten. Voor tests met een proefstuk moet rekening worden gehouden met de tijd die nodig is om de uiteindelijke hechtsterkte te bereiken.